Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

H αθηναϊκή εκστρατεία στην Αίγυπτο


Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας 470-460 π.Χ., κατά τη βασιλεία του Πέρση Αρταξέρξη Α΄, μια μερίδα Αιγυπτίων της αιγυπτιακής σατραπείας επαναστάτησε κατά της περσικής εξουσίας στη χώρα με επικεφαλής το Λίβυο Ίναρο.[1] Η εξέγερση ξεκίνησε από το δυτικό Δέλτα και γρήγορα εξαπλώθηκε. Ζητήθηκε η βοήθεια των Αθηναίων που έστειλαν υπό το Χαριτιμίδη στόλο 200 πλοίων, τα οποία αρχικά προορίζονταν για την Κύπρο.

Αν και ο στρατός του Ινάρου νίκησε το στρατό ξηράς των Περσών και σκότωσε το σατράπη Αχαιμένη, ο Χαριτιμίδης υπέστη βαριές απώλειες στο Νείλο. Η περσική απάντηση ήρθε, όταν ο Μεγάβυζος, σατράπης της Συρίας, κατέλαβε τη Μέμφιδα και πολιόρκησε τον Ίναρο και τους Έλληνες συμμάχους του στη νήσο Προσωπίτιδα. Οι Πέρσες συνέλαβαν ή σκότωσαν τους περισσότερους και έστειλαν τον Ίναρο στην Περσία για εκτέλεση, ενώ αργότερα κατέστρεψαν δεύτερο αθηναϊκό στόλο που ήρθε προς ενίσχυση.

Ωστόσο το χρονολόγιο των γεγονότων της αιγυπτιακής εξέγερσης και της αθηναϊκής επέμβασης είναι εξαιρετικά αβέβαιο. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι δύο κυριότερες πηγές μας (Θουκυδίδης, Διόδωρος) είναι αντιφατικές. Ο Θουκυδίδης (1.104, 1.109-110) δε μας δίνει ακριβή χρονολόγηση για την έναρξη της εκστρατείας, την οποία τοποθετεί αμέσως μετά από την αποστολή δυνάμεων στην Κύπρο και μετά από τη συμμαχία Άργους και Αθήνας (462/1 π.Χ.), το χτίσιμο των μακρών τειχών στα Μέγαρα (1.103.4), και πριν από την αθηναϊκή επίθεση εναντίον των Αλιών (459 π.Χ.).

Ωστόσο ο Αθηναίος ιστορικός μας πληροφορεί ότι η εκστρατεία κράτησε 6 χρόνια (1.110) και τελείωσε πριν από τις επιχειρήσεις στη Θεσσαλία (454 π.Χ.). Από την άλλη ο Διόδωρος (11.71) τοποθετεί την έναρξη της αιγυπτιακής εξέγερσης και την αίτηση για αθηναϊκή βοήθεια το 463/2 (επί άρχοντος Τληπολέμου), την έναρξη της εκστρατείας επί άρχοντος Κόνωνος, το 462/1 (11.74), και το τέλος της το 460/59 επί άρχοντος Φρασικλείδου (11.77), επομένως δίνει για την εκστρατεία μια διάρκεια 3 ετών.

Ωστόσο ο Διόδωρος έρχεται σε αντίφαση με μια σημαντική επιγραφική πηγή,[2] η οποία καταγράφει τις απώλειες ενός αθηναϊκού δήμου μέσα σε ένα έτος σε διάφορους πολέμους στην Κύπρο, την Αίγυπτο, τη Φοινίκη, τους Αλιείς, την Αίγινα και τα Μέγαρα. Με βάση το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις στην Αίγινα, τα Μέγαρα και τους Αλιείς χρονολογούνται στα 459/8 και 458/7, η επιγραφή πρέπει να ανήκει σ’ αυτά τα έτη. Συνεπώς η εκστρατεία στην Αίγυπτο ήταν σε εξέλιξη το 459 ή 458 και ο Διόδωρος κάνει λάθος.

Το γεγονός αυτό εμπνέει ισχυρές αμφιβολίες και για την ακρίβεια των άλλων χρονολογικών ενδείξεων που παραθέτει ο μεταγενέστερος ιστορικός. Έτσι οι κυριότεροι σύγχρονοι ιστορικοί βασίζονται κυρίως στο Θουκυδίδη, για να ορίσουν τα χρονικά όρια της αιγυπτιακής εκστρατείας των Αθηναίων, τοποθετώντας τα χοντρικά μεταξύ 460 και 455 ή 454 π.Χ. Το τέλος της αιγυπτιακής εκστρατείας συχνά συνδέεται με τη μετακίνηση του συμμαχικού ταμείου από τη Δήλο στην Αθήνα το 454 π.Χ.: οι μεγάλες απώλειες των Αθηναίων και των συμμάχων τους μπορεί να κατέστησαν για ένα διάστημα το Αιγαίο ανασφαλές.

Η γενικότερη αντιπερσική πολιτική της Αθήνας κατά τα χρόνια αυτά οδήγησε τους Αθηναίους να δουν την εξέγερση ευνοϊκά, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι πράγματι βοήθησαν τον Ίναρο[3]. Μάλιστα οι δυνάμεις που στάλθηκαν στην Αίγυπτο έδρευαν ήδη στην Κύπρο, στο πλαίσιο μιας άλλης αντιπερσικής επιχείρησης, γεγονός που αποδεικνύει την ετοιμότητα των Αθηναίων να εκμεταλλευτούν κάθε αδυναμία της περσικής εξουσίας. Η επιθετική πολιτική εναντίον των Περσών υπερβαίνει αυτή την περίοδο τα όρια των πολιτικών ομάδων στο εσωτερικό της Αθήνας και υποστηρίζεται και από τους συντηρητικούς του Κίμωνα και από τους δημοκρατικούς (η εκστρατεία στην Αίγυπτο διεξήχθη τελικά επί Περικλή): η θεμιστόκλεια πολιτική της επιθετικότητας εναντίον της Σπάρτης δεν απέκλειε τον κιμώνειου τύπου πόλεμο εναντίον των Περσών, ακόμη και μετά τον οστρακισμό του Κίμωνα.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1] Κυριότερες αρχαίες πηγές: Ηρόδ. 3.12, 15, 7.7, Θουκ. 1.104, 109-110, Ισοκρ. 8.86, Διόδ. 11.71, 74-75, Κτησίας απ. 14.

[2] Μeiggs-Lewis 33=Fornara 78.

[3] Η αθηναϊκή επέμβαση στην Αίγυπτο μπορεί να καθοδηγήθηκε τόσο από γενικότερα αντιπερσικά κίνητρα (Διόδωρος 11.71.5, οἱ δὲ Ἀθηναῖοι κρίναντες συμφέρειν αὐτοῖς τοὺς μὲν Πέρσας εἰς τὸ δυνατὸν ταπεινοῦν), όσο και από οικονομικά, δηλαδή από την επιθυμία για την εξασφάλιση της τροφοδοσίας σιτηρών από την Αίγυπτο και την ένταξη της περιοχής στην επεκτατική εμπορική και αποικιστική ελληνική κίνηση. Ο Meiggs προτείνει και δύο άλλα κίνητρα πίσω από την εκστρατεία σε Κύπρο και Αίγυπτο: 1) οι Αθηναίοι μπορεί να την είδαν ως μια ευκαιρία για να καταλαγιάσει η αναταραχή στο εσωτερικό της συμμαχίας μετά τα γεγονότα της αποστασίας της Θάσου και της αιματηρής καταστολής της από την Αθήνα. 2) Ο αποκλεισμός του φοινικικού εμπορίου από την Αίγυπτο. 


[Σταύρος Γκιργκένης]

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

H ερωτική κατάρα από την Πέλλα: το πρώτο κείμενο της μακεδονικής διαλέκτου που ήρθε στο φως

To 1986 βρέθηκε στην Πέλλα ένα από τα σημαντικότερα από γλωσσική άποψη κείμενα της μακεδονικής γης.[1]Πρόκειται για ένα ταπεινό κείμενο, μια ερωτική κατάρα (κατάδεσμος), αλλά αποτελεί μια από τις σπουδαιότερες άμεσες μαρτυρίες για την ελληνική διάλεκτο που μιλούσε ο μακεδονικός λαός στην πρωτεύουσα του βασιλείου του. Χρονολογείται γύρω στα 375-350 π.Χ. και δείχνει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η γλώσσα των Μακεδόνων αποτελούσε μια ξεχωριστή παραλλαγή των λεγόμενων βορειοδυτικών ελληνικών διαλέκτων, που με τη σειρά τους συγγενεύουν στενά με την δωρική. Όπως σημειώνει ο Crespo 2012, 55: «Ο ερωτικός κατάδεσμος παρέχει έναν νέο τύπο βορειοδυτικής δωρικής και δεν έχει παράλληλο στις λογοτεχνικές διαλέκτους. Οι μέχρι τώρα γνωστοί κατάδεσμοι είναι όλοι γραμμένοι στην τοπική διάλεκτο της περιοχής όπου βρέθηκαν και δεν υπάρχει λόγος να υποτεθεί ότι η πινακίδα αυτή αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Εφόσον ο κατάδεσμος από την Πέλλα παρουσιάζει έναν συνδυασμό διαλεκτικών χαρακτηριστικών που διαφέρει α…

Η "Ελένη" του Σεφέρη: η κατάρρευση των ορίων και των αντιθέσεων

Η σύντομη ανάλυση που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα προσωπικής ανάγνωσης (ή μήπως παρανάγνωσης;) ενός ποιήματος του Σεφέρη που θαυμάζω απεριόριστα. Στην πραγματικότητα το θεωρώ το ωραιότερο μεμονωμένο ποίημα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, επομένως η ερμηνεία μου είναι aprioriβαθιά υποκειμενική. Δεν θα επιμείνω ιδιαίτερα στη σύνδεση του κειμένου με στοιχεία από την ζωή του ποιητή ή στη σύνδεση με στοιχεία από τα ιστορικά γεγονότα του 20ού αιώνα, όπως ο κυπριακός αγώνας. Αυτά υπάρχουν και έχουν κατά κόρον επισημανθεί. Θα δώσω έμφαση σε θέματα που με ενδιαφέρουν από μια προσωπική οπτική γωνία, κυρίως στην κατάρρευση διαφόρων αντιθέσεων και ορίων μέσα στο πλαίσιο του ποιήματος.   Ο Σεφέρης στην Ελένη του, ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, αναμετράται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης και του Τρωικού Πολέμου γενικότερα, δίνοντάς μας μια αριστουργηματική σύνθεση. Η συνομιλία με το μύθο δεν είναι επιφανειακή, δεν γίνεται για χάρη του μύθου. Το ποίημα δεν είνα…

LUCERNAE FICTILES, VOL. 2, 1743

Ο ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου: μια διαφορετική γλωσσική ανάλυση

O ἀσφοδελὸς λειμών του Ομήρου, όπου κατοικούν τα πνεύματα των νεκρών (Οδύσσεια ω 14), γίνεται συνήθως αντιληπτός ως ένας ευχάριστος, ακόμη και επιθυμητός τόπος. Αυτή ήταν η εντύπωση μεταξύ πολλών από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ομηρικούς σχολιαστές, οι οποίοι θεώρησαν ότι το επίθετο ἀσφοδελός σημαίνει «ανθισμένος», «ευωδιαστός», «γόνιμος» και «καταπράσινος» και φαντάστηκαν τον λειμώνα ως ένα είδος «παραδείσου». 
Ωστόσο δεν είναι αυτή η εικόνα που προκύπτει από τις ραψωδίες λ και ω της Οδύσσειας, όπου έχουμε την πρώτη εκτεταμένη περιγραφή του Άδη και τις πρωιμότερες αναφορές σε ένα «ασφοδελό λιβάδι». Τα τρία χωρία, στα οποία ο Άδης χαρακτηρίζεται μ’ αυτό τον τρόπο (λ 539, 573, ω 13), απεικονίζουν ένα σκοτεινό, ζοφερό και άχαρος μέρος. 
Αυτά δεν είναι τα Ηλύσια Πεδία, όπου η ζωή είναι εύκολη και φυσάει πάντα ένας δροσιστικός δυτικός άνεμος (δ 561 - 569). Ούτε είναι τα Νησιά των Μακάρων, όπου το έδαφος φέρει τους γλυκούς καρπούς του για τους διακεκριμένους και ανέμελους ήρωες (Ησίοδο…

Η καταγωγή των Ετρούσκων

Οι Ετρούσκοι υπήρξαν λαός της Ιταλίας, φορείς ενός εξαιρετικού πολιτισμού, ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την Ρώμη στην αρχαϊκή της φάση. Στην αρχή ήταν πολιτικοί επικυρίαρχοι της Ρώμης, αργότερα υπέκυψαν στη ρωμαϊκή δύναμη και αφομοιώθηκαν πολιτιστικά, γλωσσικά και εθνολογικά από αυτήν. Μεγάλες ετρουσκικές αριστοκρατικές οικογένειες ενσωματώθηκαν στη ρωμαϊκή άρχουσα τάξη, ανάμεσά τους λ.χ. και η οικογένεια του Κικέρωνα, του σπουδαίου ρήτορα και πολιτικού της Respublica.          Με τη σειρά τους οι Ετρούσκοι δέχτηκαν σε πρώιμη εποχή έντονη την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού, μέσω των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας: υιοθέτησαν το ελληνικό αλφάβητο, το ελληνικό πάνθεον και την ελληνική τέχνη, προσαρμόζοντάς τα στις ανάγκες τους. Πολλές φορές μάλιστα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού μεταδόθηκαν στους Ρωμαίους όχι άμεσα, αλλά μέσω των Ετρούσκων.                    Ένα χρόνιο πρόβλημα που απασχόλησε και απασχολεί τους ιστορικούς ήταν η καταγωγή του λαού αυτ…

O θεσμός της προξενίας στην Αρχαία Ελλάδα

Ο θεσμός της προξενίας, με τον οποίο μια πόλη συνάπτει ένα είδος σχέσης με κάποιο άτομο σε άλλη πόλη στη βάση του αντίστοιχου προτύπου της ξενίας στην ιδιωτική σφαίρα ζωής, φαίνεται ότι θεσμοποιήθηκε στις ελληνικές πόλεις ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.ως κρατική πολιτική εκδοχή της παραδοσιακής ξενίας, αφού στην αρχαιότητα δεν υπήρχαν τακτικές διπλωματικές υπηρεσίες, ούτε μόνιμες πρεσβείες στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι την ίδια μετάβαση από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα που παρατηρούμε στη σχέση μεταξύ ξενίας και προξενίας μπορούμε να την παρατηρήσουμε και στην περίπτωση των adhoc πρέσβεων, κηρύκων και αγγελιαφόρων, οι οποίοι δεν αποτελούν πια ιδιωτικά πρόσωπα, αλλά ορίζονται από τη συνέλευση (Βουλή ή Εκκλησία), συνήθως με εκλογή, και εκπροσωπούν την πόλη. Γενικά ο πρόξενος προσέφερε σε επίσημο επίπεδο τις υπηρεσίες που ένας ιδιώτης θα περίμενε από έναν ξένο.Ο πρόξενος αναλάμβανε να μιλήσει για λογαριασμό των ξένων στη συνέλευση του λαού ή στη Βουλή και ήταν επίσης υποχρεωμένος…

Λορέντζος Μαβίλης: όλα τα σονέτα (μέρος 2ο)

Μέρος 1ο

Μέρος 3ο

Όλα σε μορφή pdf


ΕΛΙΑ Στην κουφάλα σου εφώλιασε μελίσσι, γέρικη ελιά, που γέρνεις με τη λίγη πρασινάδα που ακόμα σε τυλίγει σα να ‘θελε να σε νεκροστολίσει.
Και το κάθε πουλάκι, στο μεθύσι της αγάπης πιπίζοντας, ανοίγει στο κλαρί σου ερωτιάρικο κυνήγι, στο κλαρί σου που δε θα ξανανθίσει.
Ω πόσο στη θανή θα σε γλυκάνουν, με τη μαγευτικιά βοή που κάνουν, ολοζώντανης νιότης ομορφάδες
που σα θύμησες μέσα σου πληθαίνουν. Ω να μπορούσαν έτσι να πεθαίνουν και άλλες ψυχές, της ψυχής σου αδερφάδες.

ΟΜΟΡΦΙΑ Σε  σταυροδρόμια αγέλαστα, όπου σκλάβοι της δουλειάς, τυραγνιούνται στο λιοβόρι, σαν κολασμένοι, εμπόροι και μαστόροι, κι όλους, από το χτίστη ως το μανάβη,
διάφορου δίψα μόνο τους ανάβει− περνάς εσύ τόμου σκολάσεις, κόρη, σαν περιστέρι, και το αγνό σου θώρι τέλεια κάθε άλλη επιθυμία τους παύει.
Μακριά απ’ τ’ ανθισμένα περιβόλια και αφώτιστοι απ’ της τέχνης την αχτίδα, όμως για σε ξεχνούν καθ’ έγνοια δόλια
και ειρηνεμένοι σαν από άγια ελπίδα σε καμαρώνουν μουρμουρίζοντάς σου: «Η Παναγιά, πιτσούνι μου, κο…

Η ετυμολογία της λέξης αριστερός (και το όνομα της Αριάδνης)

Η λέξη ἀριστερός συνδέεται από τους γλωσσολόγους με τη λέξη ἄριστος. Το πρόσφυμα -τερος διατηρεί εδώ την πρωταρχική του αντιθετική σημασία (= αυτός που είναι στα αριστερά σε αντίθεση με αυτόν που είναι στα δεξιά -πβ. δεξιτερός = δεξιός, ὀρέστερος = ο ορεινός σε αντίθεση με τον πεδινό). Η λέξη επομένως σχηματίστηκε προτού το πρόσφυμα αποκτήσει την κυρίως συγκριτική σημασία που έχει στα «ομαλά» συγκριτικά (όπως π.χ. σεμνός, σεμνότερος). Η αρχική σημασία του αριστερός, συνεπώς, ήταν «άριστος». Η τοπική σημασία προήλθε από την μαντική τέχνη ως ευφημισμός: οι οιωνοί που έρχονταν από τα αριστερά θεωρούνταν δυσοίωνοι και η λέξη αριστερός χρησιμοποιήθηκε με ευφημιστικό τρόπο (= «αυτός που έρχεται από την καλή μεριά». Πβ. και την εξίσου ευφημιστική χρήση του επιθέτου εὐώνυμος, «αυτός που έχει καλό όνομα», = αριστερός).  
Με τη σειρά της η λέξη ἄριστος περιέχει το υπερθετικό πρόσφυμα -ιστος και αποτελεί υπερθετικό βαθμό του συγκριτικού ἀρείων (καλύτερος). Στην ίδια ομάδα λέξεων ανήκει και το πρό…

Giovanni Battista Passeri, Picturae Etruscorum in vasculis, vol. 2, Roma 1770

A. L. Millin, Pierres gravées inédites, 1817