Αναρτήσεις

Προβολή αναρτήσεων από 2016

Ο θεός των Δελφών ως θεός της διαλεκτικής και η σημασία του δελφικού Ε

Εικόνα
Στο επόμενο χωρίο (κεφ. 5-6) από την περίφημη δελφική πραγματεία του Πλουτάρχου Περί τοῦ ΕΙ τοῦ ἐν Δελφοῖς, ένας από τους ομιλητές, ο Θέωνας, στηριγμένος στη σύνδεση του δελφικού Ε με τον υποθετικό σύνδεσμο εἰ (=εάν), καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο Απόλλωνας με τους αμφίσημους χρησμούς του καλεί τους ανθρώπους να χρησιμοποιήσουν τη διαλεκτική μέθοδο και τη δύναμη του υποθετικού συλλογισμού για να τον κατανοήσουν σωστά. Δεν είναι, συνεπώς, απλώς μάντης, αλλά Διδάσκαλος που προτρέπει τον κάθε άνθρωπο να ακολουθήσει το δικό του δρόμο της φώτισης και της αλήθειας. Τούτο το είχε κατανοήσει ήδη ο Όμηρος και ακόμη νωρίτερα ο Ηρακλής, ο Χείρων και ο Άτλαντας:

Πινκ Φλόιντ, "Λάμψε, τρελό διαμάντι" (Pink Floyd, Shine on you crazy diamond)

Εικόνα
Λάμψε, τρελό διαμάντι.
Θυμάσαι όταν ήσουν νέος: έλαμπες σαν τον ήλιο. Λάμψε, τρελό διαμάντι. Τώρα υπάρχει ένα βλέμμα στα μάτια σου, σαν μαύρες τρύπες στον ουρανό. Λάμψε, τρελό διαμάντι. Πιάστηκες στα διασταυρούμενα πυρά της παιδικής ηλικίας και της φήμης, παρασυρμένος από την κρύα πνοή του ανέμου. Έλα εσύ, στόχε του μακρινού γέλιου, έλα ξένε, θρύλε, μάρτυρα, και λάμψε! Προσπάθησες να μάθεις το μυστικό πολύ νωρίς, αναζήτησες απελπισμένα το φεγγάρι. Λάμψε, τρελόδιαμάντι. Φοβισμένος απ’ τις σκιές τη νύχτα, εκτεθειμένος στο φως. Λάμψε, τρελό διαμάντι. Ξόδεψες το καλωσόρισμά σου με άσκοπη ακρίβεια, ιππεύοντας την κρύα πνοή του ανέμου. Έλα, ξέφρενε, θεατή οραμάτων, έλα, ζωγράφε, αυλητή, δεσμώτη,  και λάμψε! *** Κανείς δεν ξέρει πού είσαι, πόσο μακριά ή κοντά. Λάμψε, τρελό διαμάντι. Μάζεψε ακόμη πολλές στρώσεις και θα σε συναντήσω εκεί. Λάμψε, τρελό διαμάντι. Και θ’ απολαύσουμε τον θρίαμβο της χτεσινής μέρας, θ’ ανοίξουμε πανιά στην κρύα πνοή του ανέμου. Έλα, παιδί, αγόρι, νικητή κι ηττημένε, έλα, εσύ που σκάβεις για…

Το δαιμόνιο του Σωκράτη και τα γουρούνια των Αθηνών

Εικόνα
[Πλούταρχος, Περί του Σωκράτους δαιμονίου 10] [1]Τα πιο πολλά και σημαντικά γεγονότα πρέπει να τα πληροφορηθείτε από τον Σιμμία[2] και τους άλλους εταίρους του Σωκράτη. Όταν όμως ήμουν κι εγώ παρών (τότε που πήγα να συναντήσω το μάντη Ευθύφρονα[3]), έτυχε να βα­δίζει ο Σωκράτης -το θυμάσαι βέβαια, Σιμμία- προς τα πάνω, προς το Σύμβολο[4] και την οικία του Ανδοκίδη,[5] υ­ποβάλλοντας ταυτόχρονα σε ερωτήσεις και προκαλώντας σύγχυση στον Ευθύφρονα με παιχνιδιάρικη διάθεση. Ξαφ­νικά, όμως, αφού στάθηκε και σιώπησε, συγκεντρώθηκε στον εαυτό του για αρκετό χρονικό διάστημα. Κατόπιν γύρισε και πορευόταν μέσα από το δρόμο των κατα­σκευαστών κιβωτίων και καλούσε να γυρίσουν πίσω όσους από τους συντρόφους του είχαν ήδη προχωρήσει μπροστά, λέγοντας ότι τον επισκέφτηκε το δαιμόνιο. Οι περισσότεροι, λοιπόν, επέστρεψαν, ανάμεσα τους κι εγώ ακολουθώ­ντας από κοντά τον Ευθύφρονα. Κάποιοι νέοι, όμως, συ­νέχισαν την πορεία τους ευθεία μπροστά, με σκοπό να δεί­ξουν περιφρόνηση προς το δαιμόνιο του Σωκράτη…

Υπερφυσικά και αστρονομικά σημεία και τέρατα στo Βιβλίο των Θαυμάτων (The Book of Miracles, Augsburger Wunderbuch), 1550

Εικόνα
Το Βιβλίο των Θαυμάτων,το οποίο έκανε την εμφάνισή του μερικά χρόνια πριν και τελικά κατέληξε σε μια ιδιωτική αμερικανική συλλογή, αποτελεί μία από τις πιο εντυπωσιακές νέες ανακαλύψεις στο πεδίο της αναγεννησιακής τέχνης. Πρόκειται για ένα εικονογραφημένο χειρόγραφο, το οποίο σώζεται σχεδόν ακέραιο και το οποίο δημιουργήθηκε στην Σουηβική ελεύθερη αυτοκρατορική πόλη του Augsburg γύρω στα 1550. Αποτελείται από 123 φύλλα με 23 ενθέματα και εικόνες που απεικονίζουν θαυμαστά και συχνά παράξενα ουράνια φαινόμενα, αστερισμούς, πυρκαγιές, ουράνιους πολεμιστές,  κομήτες,   μετεωρίτες,  πολλαπλούς ήλιους και ουράνια τόξα, αιμάτινες βροχές, τερατώδεις γεννήσεις, λοιμούς, κατακλυσμούς και άλλες καταστροφές και συμβάντα. Περιλαμβάνει γεγονότα που από την άποψη της χρονολογίας κυμαίνονται από την αρχή της δημιουργίας και την Παλαιά Διαθήκη, την αρχαία παράδοση και τα μεσαιωνικά χρονικά, έως και γεγονότα που συνέβησαν στο άμεσο παρόν του δημιουργού του βιβλίου. Επιπλέον υπάρχουν απεικονίσεις εμπνε…

Ερμητική τελετουργική προσευχή στον Ύψιστο Πατέρα

Εικόνα
Αυτή η σύντομη, σχεδόν άριστα διατηρημένη, ερμητική προσευχή εκφράζει σε προσεκτικά διατυπωμένη λειτουργική γλώσσα την ευγνωμοσύνη κάποιου που έχει λάβει θεοποιό γνώση. Σώζεται σε 3 εκδοχές: στο ελληνικό πρωτότυπο, σε μια λατινική και σε μια κοπτική μετάφραση. Το πλαίσιο της προσευχής είναι διαφορετικό σε κάθε περίπτωση. Στο ελληνικό κείμενο, που ονομάζεται Πάπυρος Mimaut, είναι μέρος μιας ευρύτερης προσευχής ενσωματωμένης σε μια μαγική σύνθεση. Στον λατινικό Ασκληπιό αποτελεί την ολοκλήρωση της πραγματείας. Και στον κοπτικό κώδικα η προσευχή είναι προσαρτημένη ως είδος παραρτήματος σε ένα άλλο ερμητικό κείμενο που προηγείται, την πραγματεία Περί της Ογδοάδος και της Εννεάδος. Αυτό υποδηλώνει ότι η προσευχή ήταν αρχικά ένα ανεξάρτητο κομμάτι της παράδοσης. Η προσευχή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα σαφή αποδεικτικά στοιχεία που παρουσιάζει σχετικά με την ύπαρξη ερμητικών λατρευτικών πρακτικών. Η ίδια η προσευχή αντανακλά λειτουργική χρήση, όπως βεβαιώνει η ισορροπημένη της γλώσσα. Επ…

Ερμή του Τρισμέγιστου: πραγματεία περί της Ογδοάδος και της Εννεάδος (από την απόκρυφη βιβλιοθήκη του Ναγκ Χαμαντί)

Εικόνα
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Η πραγματεία Περί της Ογδοάδος και της Εννεάδοςαποτελεί ένα από τα τρία ερμητικά κείμενα που βρέθηκαν στον 6ο κώδικα της κοπτικής βιβλιοθήκης του Ναγκ Χαμαντί. Τα τρία ερμητικά έργα ακολουθούν το ένα το άλλο στο τέλος του κώδικα, ενώ τα κείμενα που προηγούνται έχουν ποικίλη προέλευση και έμπνευση. Το πρώτο από τα τρία κείμενα (NHC VI 6), ο διάλογος Περί της Ογδοάδος και της Εννεάδος, είναι ακριβώς το έργο το οποίο μεταφράζεται και σχολιάζεται παρακάτω. Το δεύτερο ερμητικό κείμενο (NHC VI 7) παραδίδεται χωρίς τίτλο και αποτελεί κοπτική μετάφραση μιας προσευχής που το ελληνικό της πρωτότυπο ανευρίσκεται στον μαγικό πάπυρο PGM III 591-609. Έχει ως επιπλέον παράλληλο την λατινική παράφραση του Ασκληπιού41, ο οποίος με τη σειρά του αποτελεί τη λατινική μετάφραση του χαμένου ελληνόγλωσσου Τέλειου Λόγου. Το τελευταίο ερμητικό κείμενο του κοπτικού κώδικα (NHC VI 8) αποτελεί επίσης ένα απόσπασμα μεταφρασμένο από τον Τέλειο Λόγο και έχει ως παράλληλο τον λατινικό Ασκληπιό 21-…

Cesare Pavese, Θα έρθει ο θάνατος και θα έχει τα μάτια σου

Εικόνα
Θα έρθει ο θάνατος και θα έχει τα μάτια σου Θα έρθει ο θάνατος και θα έχει τα μάτια σου, ετούτος ο θάνατος που σύντροφος είναι απ' το πρωί ως το βράδυ, ακοίμητος, κρυφός σαν τύψη αρχαία  ή σαν αμάρτημα παράλογο. Τα μάτια σου θα 'ναι μια λέξη κενή, μια κραυγή σιωπηλή, μια σιγή. Έτσι τα βλέπεις κάθε πρωί, καθώς σκύβεις μονάχη στον καθρέφτη. Αγαπημένη ελπίδα, κείνη τη μέρα θα μάθουμε κι εμείς πως είσαι η ζωή και το τίποτα.
Για όλους ο θάνατος έχει ένα βλέμμα. Θα έρθει ο θάνατος και θα έχει τα μάτια σου. Θα είναι σαν να παύεις ένα αμάρτημα, σαν να βλέπεις μες στον καθρέφτη ξανά ν’ αναδύεται ένα πρόσωπο νεκρό, σαν ν’ ακούς ένα χείλι κλειστό. Σιωπηλοί θα κατεβούμε στην άβυσσο.
Verrà la morte e avrà i tuoi occhi Verrà la morte e avrà i tuoi occhi-
questa morte che ci accompagna
dal mattino alla sera, insonne,
sorda, come un vecchio rimorso
o un vizio assurdo. I tuoi occhi
saranno una vana parola
un grido taciuto, un silenzio.
Così li vedi ogni mattina
quando su te sola ti pieghi
nello specchio. O car…

Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), Ποίημα για έναν ελάσσονα ποιητή της ελληνικής ανθολογίας

Εικόνα
Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Ποίημα για έναν ελάσσονα ποιητή της ελληνικής ανθολογίας
Πού να’ ναι τώρα η ανάμνηση των ημερών που ήταν δικές σου πάνω στη γη και ύφαιναν συνάμα τη χαρά και τον πόνο κι ήταν για σένα όλο το σύμπαν; Ο ποταμός του αριθμού των χρόνων τις έχει χάσει. Είσαι μια λέξη σ’ έναν κατάλογο.
Οι θεοί σε άλλους χάρισαν δόξα ατελεύτητη, επιγραφές, ανάγλυφα, μνημεία κι εξαίρετους ιστορικούς. Για σένα ξέρουμε μονάχα, φίλε ασήμαντε, πως άκουσες το αηδόνι κάποιο απόγευμα.
Ανάμεσα στους ασφοδέλους της σκιάς, ο μάταιος ίσκιος σου θα σκέφτεται ότι οι θεοί σταθήκαν φειδωλοί. Ωστόσο οι μέρες είναι ένα δίχτυ από αθλιότητες κοινότυπες, κι υπάρχει ανώτερη ευλογία παρά να είσαι η στάχτη απ’ την οποία είναι πλασμένη η λησμονιά;
Σε άλλους ρίξανε οι θεοί το φως της δόξας αδυσώπητο να επιτηρεί τα ενδότερα και ν’ αριθμεί ρωγμές μιας δόξας που καταλήγει φθείροντας το λατρεμένο ρόδο της. Με σένα, αδερφέ, υπήρξαν οι θεοί πιο ελεήμονες. Στην έκσταση ενός δειλινού που ποτέ του δεν θα γίνει βράδυ ακούς το λάλημα απ’ …

John Keats, Σονέτο στον Όμηρο (To Homer, 1818)

Εικόνα
John Keats, Σονέτο στον Όμηρο
Εδώ που απόμακρος σε τεράστια άγνοια στέκομαι για σένα ακούω και για τις Κυκλάδες, σαν κάποιος που στέκει σ’ ακτή και ποθεί, αν του τύχει, στα βάθη της θάλασσας να συναντήσει των κοραλλιών τα δελφίνια.
Ναι, ήσουν τυφλός -μα ύστερα εσχίστη το πέπλο, ο Δίας τα ουράνια αποκάλυψε για να ζήσεις εσύ, ο Ποσειδώνας σου έφτιαξε αφρισμένη σκηνή κι ο Πάνας έκανε να τραγουδήσει για σένα η κυψέλη στο δάσος.
Ναι, στις ακτές του σκότους υπάρχει φως, στις χαράδρες φανερώνεται γρασίδι ανέγγιχτο, στα μεσάνυχτα εντός βλασταίνει το αύριο, στα βάθη της τυφλότητας ζει μια όραση τριπλή.
Τέτοιο ήταν το βλέμμα σου, σαν αυτό που κάποτε έλαχε η Άρτεμις, άνασσα της Γης, τ’ Ουρανού και της Κόλασης.
Ανάλυση και ερμηνεία

Στο σονέτο αυτό, αγγλικού τύπου (4, 4, 4, 2 στίχοι), γραμμένο το 1818, ο ποιητής μας εκφράζει τον θαυμασμό του για τον μέγιστο των αρχαίων ποιητών, τον Όμηρο. Έχοντας διαβάσει Όμηρο, συνειδητοποίησε την δική του ποιητική έλλειψη γνώσης για το τι αποτελεί πραγματικά μεγαλειώδες. Τώρ…

Έντγκαρ Άλλαν Πόε, Ονειροχώρα (Edgar Allan Poe, Dreamland)

Εικόνα
Από δρόμο μοναχικό κι αδιόρατο,[1] με νοσηρούς στοιχειωμένο μονάχα αγγέλους, όπου είδωλο ένα με τ΄ όνομα Νύχτα σε μαύρο θρόνο βασιλεύει ορθό, μόλις έφτασα σε τούτη τη γη απ’ την έσχατη δυσδιόρατη Θούλη, από άγριο παράδοξο τόπο που έξοχος στέκει έξω από χώρο και χρόνο.
Φαράγγια απύθμενα, δίχως όρια πλημμύρες, χάσματα και σπηλιές και τιτάνια δάση, με μορφές που κανείς δεν μπορεί να γνωρίσει απ’ τα δάκρυα που ολόγυρα στάζουν. Βουνά που εσαεί καταρρέουν σε θάλασσες χωρίς ακρογιάλια, θάλασσες που παλεύουν ακούραστα σ’ ουρανούς της φωτιάς να υψωθούν. Λίμνες που αδιάκοπα απλώνουν τα μοναχικά τους νερά -νεκρά και μόνα- τα ακίνητά τους νερά -κρύα κι ακίνητα- με τα χιόνια κρεμάμενων κρίνων.
Πλάι στις λίμνες που έτσι απλώνουν τα μοναχικά τους νερά -νεκρά και μόνα- τα θλιμμένα νερά τους -θλιμμένα και κρύα- με τα χιόνια κρεμάμενων κρίνων. Πλάι στα όρη, κοντά στο ποτάμι που με τόνο χαμηλό ψιθυρίζει, παντοτινά ψιθυρίζει, πλάι στα δάση τα γκρίζα, πλάι στον βάλτο όπου μένουν ο φρύνος κι ο τρίτωνας, πλάι στα κατηφή τα τέλματα και…