Πέμπτη, 25 Φεβρουαρίου 2016

ΔΙΟΝΥΣΟΣ, ΜΥΘΟΣ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Η ΜΑΓΕΙΑ ΣΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ, ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΚΛΗΣ

Η ΜΑΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Τρίτη, 23 Φεβρουαρίου 2016

Pierre Carlier, Ο ελληνικός κόσμος τον 4ο π.Χ. αιώνα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΜΥΡΤΙΛΟ, ΤΕΥΧΟΣ 7

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΜΥΡΤΙΛΟ, ΤΕΥΧΗ 4, 5, 6



ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΜΥΡΤΙΛΟ, ΤΕΥΧΗ 1, 2, 3



Schürstab Codex, διάφορες σκηνές




Σάββατο, 13 Φεβρουαρίου 2016

Το αλχημιστικό χειρόγραφο Splendor Solis

Το έργο Splendor Solis ("Η Λάμψη του Ήλιου") είναι αλχημιστικό χειρόγραφο με 22 εξαίρετες εικόνες που ερμηνεύονται ως αλχημιστικοί συμβολισμοί. Γράφτηκε στις αρχές του 16ου αιώνα στα γερμανικά και σήμερα σώζεται σε 20 αντίτυπα, το σημαντικότερο εκ των οποίων βρίσκεται στο Βρεταννικό Μουσείο. Περισσότερα για το θέμα βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/Splendor_Solis







Παρασκευή, 12 Φεβρουαρίου 2016

Μια αρχαία παράδοση για το πώς πήρε το όνομά του ο Αχιλλέας

      


Το μόνο απόσπασμα που σώζεται από τον άγνωστο κατά τα άλλα Αγαμήστορα από τα Φάρσαλα είναι τέσσερις στίχοι από το ποίημά του Θέτιδος επιθαλάμιον (νυφικό τραγούδι), στο οποίο γίνεται προσπάθεια παρετυμολογίας του ονόματος του Αχιλλέα. Σύμφωνα με τον ποιητή μας το όνομα που έδωσε στον ήρωα η μητέρα του Θέτιδα ήταν Πυρίσσοος, διότι βγήκε σώος από τη φωτιά που τον έκανε άτρωτο (εκτός από τον αχίλλειο τένοντα). Ο πατέρας του όμως Πηλέας τον ονόμασε Αχιλλέα, γιατί κάηκε ένα από τα χείλη του. Την ιστορία και το απόσπασμα διασώζουν ο Φώτιος (Βιβλ. 152 Β κ.εξ., ΙΙΙ σελ. 69 Henry) και ο Τζέτζης (σχόλιο στον Λυκόφρονα 178, ΙΙ σελ. 89 Scheer και σχόλιο στην Ιλιάδα σελ. 811.31 κ.εξ. Bachmann), με απώτερη πηγή την Καινή ιστορία του Πτολεμαίου Χέννου (2ος αιώνας μ.Χ.). Ορισμένοι, μάλιστα, θεωρούν τους στίχους, αλλά και τον ίδιο τον Αγαμήστορα, ως επινόηση του Πτολεμαίου. Σε κάθε περίπτωση την μετακλασική σύνθεση των στίχων εγγυάται το ότι για να έχουν νόημα πρέπει να έχει ήδη συμβεί η σύμπτωση στην προφορά ανάμεσα στο [ει] (χείλος) και το [ι] (Αχιλλεύς).  

Θέτιδος επιθαλάμιον

(Τζέτζ., Σχ. Λυκ. 178, ΙΙ σελ. 89 Scheer:)

            Έδωσε στο παιδί της τ’ όνομα Πυρίσσοος, μα Αχιλλέα
            τον ονόμασε ο Πηλέας, γιατί πεσμένος καθώς ήτανε
   στη σκόνη και τη στάχτη, η φωτιά του στέρησε
            το ένα χείλος, καίγοντάς το απροσδόκητα.

παιδνῷ δ΄ οὔνομα θῆκε Πυρίσσοον͵ ἀλλ΄ Ἀχιλῆα
Πηλεὺς κίκλησκεν͵ χείλεος εἵνεκά μιν
κείμενον ἐν κονίῃ σποδιῇ τ΄ ἔνι πῦρ ἀπάμερσε
χείλεος αἰθομένοι΄ ἀπροφάτως ἑτέρου.

Πέμπτη, 11 Φεβρουαρίου 2016

Μια αρχαία θεραπεία για τον καταρράχτη


ΑΓΛΑΪΑΣ Ο ΒΥΖΑΝΤΙΟΣ

Ο γιατρός Αγλαΐας ο Βυζάντιος (ή Αγλαΐδας στον Αέτιο τον ιατρό 7.101) πρέπει να έζησε κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ., την εποχή του Κλαύδιου ή του Νέρωνα, αφού ο δάσκαλός του, ο Αλέξανδρος ο Φιλαλήθης, άκμαζε την εποχή που ζούσε ο Στράβων (Στράβων 12.8.20). Ήταν συμμαθητής και φίλος του διάσημου οφθαλμολόγου της εποχής Δημοσθένη. Το μοναδικό σωζόμενο ποίημά του αποτελείται από οδηγίες σε ελεγειακό δίστιχο για ένα κολλύριο, θεραπεία του καταρράχτη των ματιών. Απευθύνεται προς κάποιον ποιητή Δημήτριο, ο οποίος πιθανώς υποφέρει από την ασθένεια, και ίσως να συνόδευε το αγγείο που του έστειλε με το θεραπευτικό σκεύασμα. Δίνονται τα συστατικά της θεραπείας με τη μορφή γρίφου, ίσως για λόγους επαγγελματικής μυστικότητας (οξείδιο του χαλκού, σμύρνα, πιπέρι, κρόκος, καστόριον, χολή αλέκτορος, αγουρέλαιο, ινδικό νάρδο, αιματίτης, αφρόνιτρο αιγυπτιακό, αλατόνερο, χυμός από βάλσαμο, αττικό μέλι). Δίνεται επίσης, με αρκετά περίπλοκο τρόπο, και η ποσότητα του κάθε συστατικού.

Κυριακή, 7 Φεβρουαρίου 2016

Ο μύθος του Ίκαρου στον Ανδρέα Κάλβο (Ωδή εις Σάμον)




Όσοι το χάλκεον χέρι
βαρύ του φόβου αισθάνονται,
ζυγόν δουλείας, ας έχωσι·
θέλει αρετήν και τόλμην
                η ελευθερία.                    5

     Αυτή (και ο μύθος κρύπτει
νουν αληθείας) επτέρωσε
τον Ίκαρον· και αν έπεσεν
ο πτερωθείς κ' επνίγη
                θαλασσωμένος·            10

     Αφ' υψηλά όμως έπεσε,
και απέθανεν ελεύθερος. ―
Αν γένης σφάγιον άτιμον
ενός τυράννου, νόμιζε
                φρικτόν τον τάφον.      15

Οι τρεις πρώτες στροφές από την Ωδή εις Σάμον είναι ίσως από τις ωραιότερες σε όλη την καλβική ποίηση. Η ωδή, εμπνευσμένη από ελληνική νίκη στη Σάμο σε βάρος των Τούρκων στη διάρκεια του Αγώνα, διαπνέεται κι αυτή από το γνωστό πατριωτικό πνεύμα που χαρακτηρίζει τη γραφή του ποιητή μας, ενώ είναι πλήρης από τις οικείες έννοιες-κλειδιά που απαντούν και αλλού στα ποιήματά του: αρετή, ελευθερία, τόλμη, αλήθεια.

Στην πράξη οι τρεις πρώτες στροφές αποτελούν μια σειρά από εικόνες, στις οποίες ενσωματώνονται αρμονικά γνωμολογικού περιεχομένου αποφάνσεις και η συμβολική ερμηνεία του μύθου του Ίκαρου. Και οι τρεις μαζί αποτελούν ένα ολοκληρωμένο σχόλιο του ποιητή για την αξία της ελευθερίας, έστω κερδισμένης δια του θανάτου, και για την ατίμωση που επιφυλάσσεται στον δούλο της τυραννίας και του φόβου, μια ατίμωση που συνοδεύει τον υποταγμένο σκλάβο μέχρι και τον ίδιο τον τάφο του.

Η πρώτη ήδη εικόνα του κειμένου μάς καλεί να φανταστούμε τον προσωποποιημένο Φόβο ως ένα είδος ανθρώπινης χίμαιρας, όπου το χιμαιρικό τμήμα, το χάλκινο χέρι, ακουμπά με όλο το μεταλλικό του βάρος στο σώμα του δειλού. Το μέρος του δούλειου σώματος που υπονοείται πρέπει να είναι ο αυχένας, όπως φαίνεται έμμεσα από την αμέσως επόμενη εικόνα, αυτή του αροτριώντος ζώου, το οποίο δέχεται στον αυχένα τον ζυγό του αρότρου, προκειμένου να οργώσει, με όλο το βάρος του αλετριού που σέρνει πίσω του. Οι τρεις πρώτοι στίχοι συνηχούν αρμονικά με τους τρεις τελευταίους του χωρίου μας, όπου ο Φόβος ανεβαίνει μια βαθμίδα στην κλίμακα της ανθρωποποίησης και ενσαρκώνεται στη μορφή του Τυράννου, ενώ η αόριστη εικόνα του ζώου με το ζυγό στον αυχένα υλοποιείται επίσης σε μια βαθμίδα υπέρτερη, αλλά εδώ στην κλίμακα της σκληρότητας: το ζώο του οργώματος γίνεται το σφάγιο της θυσίας, όταν ολοκληρώνεται η χρησιμότητά του για τον Φόβο-Τύραννο.

Ο αετός και το μαρτύριο του Προμηθέα στον Προμηθέα Λυόμενο


Η σωζόμενη αισχύλεια τραγωδία Προμηθεύς δεσμώτης κλείνει με τον ήρωα να κατακρημνίζεται αλυσοδεμένος στον Άδη ως τιμωρία για την πεισματική του άρνηση να αποκαλύψει στον Δία το μεγάλο μυστικό από το οποίο κινδύνευε η εξουσία του νέου βασιλιά του κόσμου, μυστικό που του εμπιστεύτηκε η μητέρα του Γαία-Θέμις. Συνέχεια του έργου αποτελούσε η χαμένη τραγωδία Προμηθεύς λυόμενος. Από τον Λυόμενο έχουν σωθεί ελάχιστα αποσπάσματα, αλλά χάρη σ’ αυτά και στις σκόρπιες αρχαίες πληροφορίες μπορούμε να ανασυστήσουμε σε γενικές γραμμές την πλοκή, η οποία έχει πολλές ομοιότητες μ' αυτή του σωζόμενου έργου: ο Προμηθέας έχει ανέβει ξανά στο φως μετά από ένα απροσδιόριστο διάστημα εγκλεισμού στον Κάτω Κόσμο, αλλά ένας αετός, σταλμένος από τον Δία τού κατατρώγει τα σπλάχνα, όπως προείπε ο Ερμής στο σωζόμενο έργο (στίχοι 1020-1025). Οι Τιτάνες, απελευθερωμένοι από τα Τάρταρα, όπου είχαν φυλακιστεί μετά την Τιτανομαχία, και συμφιλιωμένοι πια με τον Δία, επισκέπτονται τον Προμηθέα (όπως στον Δεσμώτη τον επισκέπτονται οι Ωκεανίδες), προφανώς με τον στόχο να τον πείσουν να μαλακώσει την άκαμπτη στάση του και να αποκαλύψει το μυστικό στον Δία. Ο Προμηθέας βρίσκει την ευκαιρία να τους εξιστορήσει τα βάσανά του. Βέβαιη είναι η εμφάνιση του Ηρακλή, στον οποίο ο Προμηθέας δίνει πληροφορίες για το πώς θα φτάσει στη χώρα των Εσπερίδων (ανάλογη είναι η σκηνή της συνομιλίας Προμηθέα και Ιούς στο σωζόμενο δράμα). Ο γιος του Δία σκοτώνει το όρνεο που έτρωγε καθημερινά τα σπλάχνα του Προμηθέα σε μια πρώτη συμβολική κίνηση συμφιλίωσης μεταξύ Δία και Προμηθέα. Πιθανώς το έργο έκλεινε με την αποκάλυψη του μυστικού (ο Δίας δεν έπρεπε να ενωθεί με τη Θέτιδα, η οποία θα γεννούσε ένα παιδί ανώτερο από τον πατέρα του) και την απελευθέρωση του Τιτάνα από τα δεσμά του. Μερικοί πιστεύουν ότι στη διάρκεια του έργου εμφανιζόταν και η Γαία, όπως ο Ωκεανός εμφανίζεται στο σωζόμενο έργο. Η πίστη αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι το όνομα της Γαίας, μαζί με αυτό του Ηρακλή, εμφανίζεται κατά λάθος στον κατάλογο των προσώπων του δράματος που συνοδεύει την υπόθεση του Προμηθέα Δεσμώτη. Επίσης η Γαία είχε παίξει ρόλο και σε μια παλιότερη συμφωνία ανάμεσα στον Δία και τον Προμηθέα (Προμ. δεσμ. 209-218), άρα είναι κατάλληλη ως διαμεσολαβητής. Πιθανώς στο έργο γινόταν μνεία και για τιμές στο πρόσωπο του Προμηθέα σε ανάμνηση των βασάνων του (απόσπ. 202 Sommerstein) και αυτό το σημείο μπορεί να αφορούσε την καθιέρωση της λατρείας του Τιτάνα στην Αθήνα.