Τρίτη, 29 Μαρτίου 2016

Παράξενα ουράνια φαινόμενα (Kometenbuch, The book of comets)

Από χειρόγραφο του 16ου αιώνα (1587) που γράφτηκε στη Φλάνδρα. Η γλώσσα του κειμένου είναι η Γαλλική. Περιέχει υδατογραφίες κομητών, μετεώρων και ουράνιων φαινομένων που εμφανίστηκαν από τα αρχαία χρόνια ως τον ύστερο Μεσαίωνα. Το όνομα του καλλιτέχνη είναι άγνωστο. Το χειρόγραφο αναφέρει ως πηγή τον αστρονόμο Πτολεμαίο, αλλά η πραγματική του προέλευση ανάγεται σε μια ισπανική αστρονομική-αστρολογική πραγματεία του 1238 με τον τίτλο Liber de significatione cometarum. 




Δευτέρα, 28 Μαρτίου 2016

Οι θεοί τιμωρούν την ασεβή Αθήνα (Πλούταρχος, Βίος Δημήτριου του Πολιορκητή)


Στο χωρίο από το βίο του Δημήτριου του Πολιορκητή που ακολουθεί, ο Πλούταρχος τονίζει την τιμωρία που επιφυλάσσουν οι θεοί στην πόλη (εδώ την Αθήνα), η οποία ασεβεί σε βάρος τους τιμώντας με θεϊκές τιμές ανθρώπους. Βρίσκει επίσης την ευκαιρία να αντιθέσει δύο χαρακτήρες που εκπροσωπούν ταυτόχρονα και δύο διαφορετικά είδη του έντεχνου λόγου: τον κόλακα ρήτορα Στρατοκλή και τον έντιμο κωμωδιογράφο Φιλιππίδη:

"Οι θεοί έδειξαν με σημάδια τη δυσαρέσκειά τους για τα περισσότερα από αυτά τα μέτρα. Γιατί το πέπλο, πάνω στο οποίο είχαν αποφασίσει με ψήφισμα να υφανθούν μαζί με τις μορφές του Δία και της Αθηνάς οι μορφές του Δημήτριου και του Αντίγονου, καθώς μεταφερόταν με πομπή διαμέσου του Κεραμεικού, σκίστηκε στα δύο, όταν ξέσπασε καταιγίδα.[i] Επίσης, στο έδαφος γύρω από τους βωμούς των δύο βασιλέων φύτρωσε πολύ κώνειο, φυτό το οποίο γενικά δεν ευδοκιμεί σε πολλά άλλα μέρη της χώρας. Επιπλέον, την ημέρα που εορτάζονταν τα Διονύσια, διέκοψαν την πομπή, εξαιτίας ισχυρού παγετού που ενέσκηψε εκτός εποχής.[ii] Καθώς έπεσε παχιά πάχνη, το ψύχος έκαψε όχι μόνο τα αμπέλια και όλες τις συκιές, αλλά κατάστρεψε και το μεγαλύτερο μέρος του σιταριού που μόλις φύτρωνε. Γι’ αυτό και ο Φιλιππίδης, [iii] που ήταν εχθρός του Στρατοκλή, σε μια κωμωδία του συνέθεσε εις βάρος του Στρατοκλή τους εξής στίχους:
            “Εξαιτίας του έκαψε η πάχνη τα αμπέλια.
            Το πέπλο σκίστηκε στα δύο για την ασέβειά του,
            αφού απέδωσε τιμές που αρμόζουν στους θεούς σ΄ ανθρώπους.
            Αυτά καταστρέφουν έναν λαό και όχι η κωμωδία”.
Ο Φιλιππίδης ήταν φίλος του Λυσίμαχου και χάρη σ’ αυτόν ο λαός έλαβε από τούτον το βασιλιά πολλές ευεργεσίες.[iv] Μάλιστα, πριν προβεί σε οποιαδήποτε ενέργεια ή πριν από κάθε εκστρατεία, ο Λυσίμαχος θεωρούσε ότι ήταν καλό σημάδι να τον συναντήσει και να τον δει. Γενικά, εξαιτίας του ήθους του είχε καλή φήμη, καθώς δεν ενοχλούσε κανέναν, ούτε ήταν γεμάτος από αυλικό ζήλο. Όταν κάποτε ο Λυσίμαχος του έκανε μία φιλοφρόνηση και τον ρώτησε “Φιλιππίδη, τι από τα δικά μου να μοιραστώ μαζί σου;», εκείνος απάντησε: “Βασιλιά, μόνο να μη μοιραστείς μαζί μου τα μυστικά σου”. Αυτόν το Φιλιππίδη επίτηδες τον αναφέρουμε δίπλα στο Στρατοκλή, αντιπαραθέτοντας έτσι τον άνθρωπο του θεάτρου με τον άνθρωπο του βήματος. "



[i] Σύμφωνα με την επιγραφή Syll.3, 374, 13-15, ο πέπλος μεταφερόταν πάνω σε άρμα με μορφή πλοίου, όπου είχε τη θέση του ιστίου.
[ii] Τα Μεγάλα ή εν άστει Διονύσια εορτάζονταν το Μάρτιο.
[iii] Γιος του Φιλοκλή, ποιητής της Νέας Κωμωδίας. Βλ. και Πλούτ., Ερωτ. 750F για έναν άλλο στίχο του Φιλιππίδη που αφορά το Στρατοκλή. Από τις νίκες του ξέρουμε αυτήν που κέρδισε στα Μεγάλα Διονύσια του 311 π.Χ.
[iv] Ορισμένες από αυτές τις ευεργεσίες του Λυσίμαχου καταγράφονται σε ψήφισμα του αθηναϊκού δήμου υπέρ του Φιλιππίδη (Syll.3, 374). Ο Λυσίμαχος από την Πέλλα (περ. 355-281 π.Χ.) ήταν αξιωματικός του Αλεξάνδρου, κυβερνήτης της Θράκης και συνέβαλε πολύ στη ήττα του Αντίγονου στην Ιψό το 301. Νικήθηκε από το Σέλευκο και πέθανε στην αποφασιστική μάχη στο Κουροπέδιο (Ιανουάριος του 281 π.Χ.).

Σάββατο, 26 Μαρτίου 2016

Ο Δημήτριος ο Πολιορκητής συναντά τον φιλόσοφο Στίλπωνα στα Μέγαρα


Όταν κυριεύτηκαν τα Μέγαρα και ενώ οι στρατιώτες άρχισαν τη λεηλασία, οι Αθηναίοι ικέτευσαν με πολλά παρακάλια το Δημήτριο υπέρ των Μεγαρέων, και εκείνος, αφού έδιωξε τη φρουρά, ελευθέρωσε την πόλη. Κι ενώ ήταν ακόμη απασχολημένος μ’ αυτά, θυμήθηκε το φιλόσοφο Στίλπωνα,[i] ο οποίος ήταν φημισμένος ως άνθρωπος που επέλεξε να ζει μια ήσυχη ζωή. Έστειλε, λοιπόν, να τον φωνάξουν και τον ρώτησε αν κανείς του είχε πάρει κάτι από τα υπάρχοντά του. Και ο Στίλπων απάντησε: «Κανένας, γιατί κανέναν δεν είδα να παίρνει τη γνώση». Καθώς, όμως, σχεδόν όλοι οι υπηρέτες είχαν κλαπεί, όταν ο Δημήτριος προσπάθησε πάλι να του κάνει φιλοφρονήσεις και στο τέλος του είπε φεύγοντας «Σας αφήνω την πόλη σας ελεύθερη, Στίλπων»», εκείνος απάντησε: «Σωστά μιλάς. Γιατί δε μας άφησες ούτε έναν από τους δούλους μας».




[i] Ο Στίλπων ο Μεγαρεύς (πέθανε στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ.) υπήρξε η τρίτη και πιθανώς η τελευταία κεφαλή της Μεγαρικής Σχολής. Ανάμεσα στους πολυάριθμους μαθητές του ήταν ο Ζήνων, ιδρυτής του Στωικισμού, και ο Μενέδημος ιδρυτής της φιλοσοφικής σχολής της Ερέτριας. Λέγεται ότι έγραψε πολυάριθμους φιλοσοφικούς διαλόγους. Η ηθική του διδασκαλία ήταν βασικά σωκρατική με κυνικό χρωματισμό. Στη μεταφυσική του απέρριπτε τις πλατωνικές Ιδέες.
Ο Πλούταρχος, δάσκαλος και ο ίδιος της φιλοσοφίας, δράττει εδώ την ευκαιρία, για να μας παρουσιάσει την παραδειγματικά περήφανη στάση του φιλοσόφου απέναντι στον ηγεμόνα

Πέμπτη, 17 Μαρτίου 2016

Η ΔΙΑΘΗΚΗ ΤΟΥ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ


(ΔΙΟΓΕΝΗΣ Ο ΛΑΕΡΤΙΟΣ 5.51 κ.εξ.)
«Όλα θα παν καλά. Αν όμως μου συμβεί κάτι, ορίζω στη διαθήκη μου τα εξής: όλα τα υπάρχοντά μου στην πατρίδα [1] τα δίνω στο Μελάντα και τον Παγκρέοντα, τους γιους του Λέοντος. Από το κεφάλαιο που έχει συγκεντρώσει ο Ίππαρχος [2] επιθυμώ να συμβούν για χάρη μου τα εξής: πρώτα επιθυμώ να γίνουν τα σχετικά με το ιερό των Μουσών και να ολοκληρωθούν τα αγάλματα  των θεαινών καθώς και οτιδήποτε άλλο μπορεί να συμβάλει στον ακόμη ωραιότερο στολισμό τους.[3] Έπειτα το άγαλμα του Αριστοτέλη να τοποθετηθεί στο ιερό, καθώς και όλα τα άλλα αναθήματα που υπήρχαν και πρωτύτερα στο ιερό.[4] Κατόπιν να οικοδομηθεί ξανά, το ίδιο καλά όσο και πριν, η μικρή στοά που υπήρχε πλάι στο ιερό των Μουσών. Να τοποθετηθούν στην κάτω στοά και οι πίνακες, στους οποίους είναι ζωγραφισμένοι οι χάρτες της γης. Να επισκευαστεί και ο βωμός, για να είναι τέλειος και ευπρεπής. Επιθυμώ επίσης να ολοκληρωθεί και το άγαλμα του Νικόμαχου σε φυσικό μέγεθος. Τα χρήματα για το πλάσιμο του αγάλματος τα έχει λάβει ο Πραξιτέλης, ενώ πρέπει να καλυφθεί και κάθε επιπλέον έξοδο από την πηγή που ανέφερα παραπάνω.[5] Να τοποθετηθεί (το άγαλμα) όπου τυχόν θα αποφασίσουν οι εκτελεστές και των άλλων εντολών, οι οποίες είναι γραμμένες στη διαθήκη μου. Αυτές είναι, λοιπόν, οι εντολές μου για τα σχετικά με το ιερό και τα αναθήματα.
            Το κτήμα, πάλι, που έχω στα Στάγειρα το παραχωρώ στον Καλλίνο.[6] Όλα μου τα βιβλία στο Νηλέα. Τον κήπο, το μέρος για περίπατο και τα σπίτια προς τη μεριά του κήπου τα παραχωρώ όλα σε όσους από τους (παρακάτω) καταγεγραμμένους φίλους μου επιθυμούν κάθε φορά να μελετούν και να φιλοσοφούν από κοινού μέσα σ’ αυτά, επειδή δεν είναι δυνατόν σε όλο τον κόσμο να είναι διαρκώς εγκατεστημένος (εκεί). Όμως δε θα πρέπει να τα πουλήσουν σε ξένους, ούτε κανένας τους να τα οικειοποιηθεί, αλλά να τα κατέχουν από κοινού σαν ιερό, και σε θέματα αμοιβαίου συμφέροντος να τα χρησιμοποιούν με οικείο και φιλικό τρόπο, όπως είναι αρμόζον και δίκαιο.
Οι συμμέτοχοι (στα παραπάνω) να είναι οι εξής: ο Ίππαρχος, ο Νηλέας, ο Στράτων, ο Καλλίνος, ο Δημότιμος, ο Δημάρατος,[7] ο Καλλισθένης, ο Μελάντης, ο Παγκρέων, ο Νίκιππος. Να επιτραπεί και στον Αριστοτέλη, το γιο του Μητρόδωρου και της Πυθιάδος,[8] αν το επιθυμεί, να μελετήσει φιλοσοφία και να μετάσχει σε όλα αυτά. Οι γεροντότεροι να τον φροντίσουν με κάθε επιμέλεια, ώστε να προαχθεί προς τη φιλοσοφία όσο το δυνατόν περισσότερο.
Να με θάψουν κι εμένα σε όποιο μέρος του κήπου τυχόν τους φανεί το πιο κατάλληλο, δίχως να κάνουν τίποτα δαπανηρό ούτε για την ταφή ούτε για το μνημείο μου. Για να συνεχιστεί μετά το θάνατό μου η φροντίδα του ιερού, του μνημείου, του κήπου και του μέρους για τον περίπατο, να ανατεθεί η επιμέλεια γι’ αυτά μαζί με τους άλλους και στον Πομπύλο, ο οποίος κατοικεί εκεί κοντά και επιμελείται και τα υπόλοιπα με τον τρόπο που το έκανε και στο παρελθόν. Όσοι θα κατέχουν την περιουσία μου να φροντίσουν και τα δικά του συμφέροντα.
Ο Πομπύλος και ο Θρέπτης, οι οποίοι είναι ελεύθεροι από καιρό και μου προσέφεραν μεγάλες υπηρεσίες, αν κατέχουν κάτι που τους το παραχώρησα παλιά και αν απέκτησαν και οι ίδιοι κάτι επιπλέον, καθώς και τα χρήματα που όρισα να τους δοθούν από το κεφάλαιο του Ίππαρχου, δύο χιλιάδες δραχμές, κρίνω ότι πρέπει να τα διατηρήσουν με ασφάλεια, όπως το συζήτησα πολλές φορές με τον ίδιο το Μελάντη και τον Παγκρέοντα, οι οποίοι συμφώνησαν μαζί μου σε όλα. Παραχωρώ σ’ αυτούς και τη Σωματάλη και τη μικρή δούλα.
Από τους δούλους αφήνω πια ελεύθερους το Μόλωνα, τον Κίμωνα και τον Παρμένοντα. Το Μάνη και τον Καλλία, οι οποίοι παρέμειναν στον κήπο τέσσερα χρόνια και εργάστηκαν μαζί και δεν έκαναν κανένα σφάλμα, τους αφήνω ελεύθερους. Οι επιμελητές της διαθήκης μου, αφού δώσουν στον Πομπύλο από την οικοσκευή μου όση τους φανεί ότι είναι καλό να δοθεί, την υπόλοιπη να την πουλήσουν. Δίνω επιπλέον τον Καρίωνα στο Δημότιμο, το Δόνακα στο Νηλέα. Ο Εύβοος, όμως, να πουληθεί.
Ο Ίππαρχος να δώσει στον Καλλίνο τρεις χιλιάδες δραχμές. Εάν δεν είχα δει ότι ο Ίππαρχος βοήθησε το Μελάντη και τον Παγκρέοντα και παλιότερα εμένα και ότι τώρα οι προσωπικές του υποθέσεις έχουν σε μεγάλο βαθμό ναυαγήσει, θα τον είχα ορίσει μαζί με τον Μελάντη και τον Παγκρέοντα ως εκτελεστή των (παραπάνω) εντολών μου. Επειδή, όμως, παρατήρησα ότι ούτε για εκείνους είναι εύκολο να διαχειριστούν μαζί του (αυτές τις υποθέσεις) και επειδή θεώρησα ωφελιμότερο γι’ αυτούς το να λάβουν ένα ορισμένο ποσό από τον Ίππαρχο, να δώσει ο Ίππαρχος στο Μελάντη και τον Παγκρέοντα από ένα τάλαντο στον καθένα. Ο Ίππαρχος να δίνει επίσης στους εκτελεστές (των εντολών) μου χρήματα για τα έξοδα που καταγράφονται στη διαθήκη, ανάλογα με την περίσταση κάθε δαπάνης. Όταν ο Ίππαρχος διευθετήσει αυτά τα θέματα, να απαλλαχθεί από κάθε υποχρέωση απέναντί μου. Και αν ο Ίππαρχος έκλεισε κάποια συμφωνία στο όνομά μου στη Χαλκίδα, να είναι δική του υπόθεση.
Εκτελεστές όσων καταγράφονται στη διαθήκη μου να είναι ο Ίππαρχος, ο Νηλέας, ο Στράτων, ο Καλλίνος, ο Δημότιμος, ο Καλλισθένης, ο Κτήσαρχος.
           Κείνται αντίγραφα της διαθήκης, σφραγισμένα με τη σφραγίδα του Θεόφραστου. Ένα αντίγραφο το έχει ο Ηγησίας, ο γιος του Ίππαρχου, και μάρτυρες είναι ο Κάλιππος από την Παλλήνη, ο Φιλόμηλος από το Ευώνυμον, ο Λύσανδρος από την Ύβα, ο Φιλίων από την Αλωπεκή.[9] Ένα άλλο αντίγραφο το έχει ο Ολυμπιόδωρος και μάρτυρες είναι οι ίδιοι. Ένα άλλο αντίγραφο το έλαβε ο Αδείμαντος και του το πήγε ο Ανδροσθένης, ο υιός.[10] Μάρτυρες είναι ο Αείμνηστος του Κλεόβουλου, ο Λυσίστρατος του Φείδωνος από τη Θάσο, ο Στράτων του Αρκεσίλαου από τη Λάμψακο, ο Θήσιππος του Θησίππου από τον Κεραμικό, ο Διοσκουρίδης του Διονυσίου από την Επικηφισιά [11]».




[1] Εννοεί την Ερεσό της Λέσβου.
[2] Ο Ίππαρχος αναφέρεται και παρακάτω. Φαίνεται ότι αποτελούσε ένα είδος έμπιστου διαχειριστή της περιουσίας όχι μόνο του Θεόφραστου, αλλά και της σχολής γενικότερα.
[3] Το Μουσείο (= ιερό των Μουσών) στο χώρο του Περιπάτου φαίνεται ότι πρόσφατα είχε υποστεί ζημιές και απαιτούνταν εργασίες αποκατάστασης. Τα γεγονότα που προκάλεσαν τις καταστροφές μπορεί να ήταν είτε η δεύτερη πολιορκία της Αθήνας από το Δημήτριο τον Πολιορκητή (296-294 π.Χ.), είτε η αποστασία της Αθήνας από τους Μακεδόνες το 289-287 π.Χ. Το δεύτερο γεγονός είναι πλησιέστερο χρονολογικά προς το θάνατο του Θεόφραστου κατά την 123η Ολυμπιάδα.
[4] Η απομάκρυνση του αγάλματος του Αριστοτέλη και των αναθημάτων από το ιερό είχε -προφανώς- καταστεί επιβεβλημένη από τις ταραχές που αναφέρονται στην προηγούμενη σημείωση. Τώρα ο Θεόφραστος παραγγέλλει να επιστρέψουν στην αρχική τους θέση.
[5] Η πηγή αυτή φαίνεται ότι είναι τα χρήματα που έχει αναφερθεί παραπάνω ότι συγκέντρωσε ο Ίππαρχος.
[6] Δεν αποκλείεται το κτήμα στα Στάγειρα να το είχε κληρονομήσει ο Θεόφραστος από τον ίδιο τον Αριστοτέλη.
[7] Εγγονός του Αριστοτέλη από την κόρη του Πυθιάδα και μαθητής του Θεόφραστου. Βλ. την επόμενη σημείωση.
[8] Όπως μαθαίνουμε από το Σέξτο Εμπειρικό, Προς μαθ. 1.258, η κόρη του Αριστοτέλη Πυθιάς παντρεύτηκε τον ιατρό Μητρόδωρο και απέκτησε μαζί του ένα παιδί, το οποίο ονομάστηκε Αριστοτέλης από τον παππού του. Αυτός ήταν ο τρίτος γάμος της Πυθιάδος. Πρώτα παντρεύτηκε το Νικάνορα, ο οποίος πέθανε το 318 π.Χ., κατόπιν τον Προκλή, από τον οποίο απέκτησε δυο γιους, τον Προκλή και το Δημάρατο, μαθητές του Θεόφραστου, και τέλος το Μητρόδωρο.
[9] Η Παλλήνη, το Ευώνυμον, η Ύβα και η Αλωπεκή είναι όλοι δήμοι της Αττικής.
[10] Δηλαδή ο Ανδροσθένης που ήταν γιος του ομώνυμού του Ανδροσθένη. Εμείς θα λέγαμε ο Ανδροσθένης ο νεότερος.
[11] Δήμος της Αττικής 

Τετάρτη, 16 Μαρτίου 2016

Η περιπετειώδης τύχη των βιβλίων του Αριστοτέλη


Ο Αριστοτέλης κληροδότησε τα βιβλία και τη βιβλιοθήκη του [1] στον Θεόφραστο και ο Θεόφραστος στο Νηλέα. Ο Νηλέας αυτός καταγόταν από τη Σκήψη και ήταν γιος του Σωκρατικού Κορίσκου. Μαθήτευσε τόσο κοντά στον Αριστοτέλη όσο και στο Θεόφραστο. Ο Νηλέας έφερε τα βιβλία στην πατρίδα του Σκήψη και τα κληροδότησε στους συγγενείς του, οι οποίοι κακομεταχειρίστηκαν τα βιβλία και τα παρέδωσαν στη φθορά. Όταν οι άνθρωποι αυτοί έμαθαν ότι οι Ατταλίδες της Περγάμου συγκέντρωναν βιβλία για τη βιβλιοθήκη τους, τα πήραν και τα έκρυψαν κάτω από τη γη. Μετά από αρκετό καιρό οι απόγονοί τους πούλησαν τα βιβλία, ανεπανόρθωτα φθαρμένα από την υγρασία και τη μούχλα, στο βιβλιόφιλο Απελλικώντα από την Τέω. Ο τελευταίος, χωρίς να είναι σπουδαίος φιλόλογος, προσπάθησε να αποκαταστήσει τις φθορές του κειμένου και να αντιγράψει τα έργα σε καινούργια χειρόγραφα. Μετά το θάνατο του Απελλικώντα, ο Σύλλας άρπαξε τη βιβλιοθήκη του και τη μετέφερε στη Ρώμη. Εκεί γνώρισε τη φροντίδα του γραμματικού Τυραννίωνος και του Ανδρόνικου του Ρόδιου, οι οποίοι εξέδωσαν τα έργα του Αριστοτέλη και του Θεόφραστου. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα αρχαία μέλη του Περιπάτου μετά το Θεόφραστο δε διέθεταν παρά μόνο λίγα από τα έργα των μεγάλων κεφαλών της σχολής Αριστοτέλη και Θεόφραστου. Επρόκειτο κυρίως για τα λεγόμενα «εξωτερικά» τους έργα, τα οποία απευθύνονταν προς το ευρύ κοινό. Οι διαλέξεις και οι σημειώσεις τους που προορίζονταν για τα μαθήματα στη σχολή (τα λεγόμενα «εσωτερικά» έργα) περιλαμβάνονταν στη βιβλιοθήκη, την οποία κληρονόμησε ο Νηλέας και οι απόγονοί του, και μετά την απομάκρυνση των βιβλίων από την Αθήνα παρέμειναν ουσιαστικά άγνωστες. Μόνο χάρη στις προσπάθειες του Απελλικώντος, του Τυραννίωνος και του Ανδρόνικου έγιναν γνωστές στο κοινό οι πλέον βαθυστόχαστες αναλύσεις των δύο μεγάλων φιλοσόφων. Κατά παράξενη ειρωνεία της τύχης εμείς σήμερα έχουμε στη διάθεσή μας τα «εσωτερικά» έργα, αλλά τα εξωτερικά έχουν χαθεί! Για όλα αυτά βλ. Στράβων 13.1.54, Πλούταρχος, Σύλλας 26.1-3, Πορφύριος, Βίος Πλωτ. 24.
Σήμερα υπάρχουν φιλόλογοι που δε συμφωνούν με την παραπάνω εκδοχή των γεγονότων. Αυτοί στηρίζονται στο κείμενο της διαθήκης του Στράτωνος (Διογένης Λαέρτιος 5.61 κ.εξ.), όπου λέγεται ότι ο Στράτων κληροδότησε τη βιβλιοθήκη του στο Λύκωνα, εκτός από όσα βιβλία είχε γράψει ο ίδιος. Αυτό φαίνεται να σημαίνει ότι εκτός από τα δικά του βιβλία ο Στράτων διέθετε και άλλα, τα οποία πιθανώς προέρχονταν από τον ιδρυτή της σχολής Αριστοτέλη και τα οποία ήταν ξέχωρα από εκείνα που κληρονόμησε ο Νηλέας. Σύμφωνα επίσης με μια άλλη θεώρηση είναι πιθανόν ο Δημήτριος ο Φαληρέας, πηγαίνοντας στην Αλεξάνδρεια μετά την Αθήνα, να φρόντισε για λογαριασμό του Πτολεμαίου να αποκτήσει αντίγραφα των έργων του Θεόφραστου και του Αριστοτέλη. Κάτι τέτοιο θα συμφωνούσε με μια εναλλακτική εκδοχή της όλης ιστορίας που καταθέτει ο Αθήναιος 3ΑΒ, δηλαδή ότι ο Πτολεμαίος ο Φιλάδελφος αγόρασε από τον Νηλέα τα βιβλία.
            To γεγονός ότι ο Θεόφραστος κληροδότησε τα βιβλία του στο Νηλέα ίσως να υποδεικνύει πως ο φιλόσοφος ήθελε αυτόν για διάδοχό του στη σχολή. Στην πραγματικότητα διάδοχος του Θεόφραστου έγινε ο Στράτων, ο οποίος αναφέρεται τόσο στον κατάλογο των 7 εκτελεστών της διαθήκης του Θεόφραστου όσο και στον κατάλογο των 10 που πρέπει να φροντίζουν για τον κήπο. Ωστόσο και στους δύο καταλόγους συναναφέρεται και ο Νηλέας. Η αναχώρηση του Νηλέα (μαζί με τα βιβλία) για τη Σκήψη θα μπορούσε ενδεχομένως να συνδέεται με μια πιθανή δυσαρέσκειά του για την απώλεια της ηγεσίας της σχολής.




[1] Για τον Αριστοτέλη λεγόταν ότι ήταν ο πρώτος στην αρχαιότητα που συνέλεξε βιβλία και ότι είχε βοηθήσει τους βασιλείς της Αιγύπτου να οργανώσουν την περίφημη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας